„Po wykładzie” to cykl popularnonaukowych wywiadów z wykładowcami z Uniwersytetu Łódzkiego oraz rozmów z doktorantami, kołami naukowymi i studentami.
Pytamy o badania naukowe, aktualne wydarzenia na świecie oraz zjawiska socjologiczne i kulturowe.
Pokazujemy, że uniwersyteckie pasje potrafią zafascynować!

Czy można nauczyć się przedsiębiorczości?

2-agnieszka-kurczewska

Katedra Finansów i Rachunkowości MSP

Reporter: Kinga Snopkowska

Wiele się mówi o przedsiębiorczości. Co właściwie kryje się pod tym terminem?

Przedsiębiorczość jest pojęciem powszechnie używanym, zarówno w dyskursie publicznym, jak i w mowie potocznej. Opisuje ciekawe zjawisko społeczne i ekonomiczne. Dyskutuje się o roli przedsiębiorczości jako czynniku rozwoju gospodarki opartej na wiedzy, czy konieczności budowania kultury przedsiębiorczej w społeczeństwie. Wszyscy chcemy być bardziej przedsiębiorczy, niezależnie od obranej ścieżki zawodowej. Przedsiębiorczością zajmuje się również nauka.

W dużym stopniu przedsiębiorczość jako nauka opiera się na analizie zachowań przedsiębiorczych, procesów myślowych zachodzących u przedsiębiorców, ale także analizie ich emocji, czy impulsów nimi rządzących.

Choć wciąż wybiórczo. Brakuje zwłaszcza podejścia uwzględniającego specyfikę jednostki – przedsiębiorcy, którego osobowość, wiedza, inteligencja sprawiają, że pomysły przemieniają się w konkretne działania, których rezultatem są nowe produkty, nowe rynki i organizacje. Przedsiębiorczość kojarzona jest przede wszystkim z zakładaniem i prowadzeniem przedsiębiorstw. Jest to oczywiście skojarzenie słuszne, jednakże pojemność pojęciowa przedsiębiorczości i jej wielowątkowość sprawiają, że ma ona dużo szersze perspektywy i pola badawcze. Współczesne rozumienie przedsiębiorczości sięga poza procedury służące zakładaniu przedsiębiorstw czy późniejsze prowadzenie działalności gospodarczej. Przedsiębiorczość dotyczy specyficznego zachowania, czy inaczej zespołu kompetencji pomagających w sposób świadomy i intencyjny przemienić pomysł we wdrożoną koncepcję biznesową. W centrum zainteresowania współczesnej przedsiębiorczości są procesy przedsiębiorcze, których podstawą jest identyfikacja, ocena i wdrożenie pomysłów na biznes.

Pod pojęciem przedsiębiorczości można zatem rozumieć zjawisko społeczne i ekonomiczne, które związane jest z realizacją przedsięwzięć gospodarczych, ale i dyscyplinę naukową starającą się zrozumieć przyczyny, przebieg i rezultaty procesu przedsiębiorczego.

Czyli można mówić o przedsiębiorczości jako o dyscyplinie naukowej? Jakie wątki badawcze współcześnie podejmuje?

Oczywiście. Naukowe podejście do przedsiębiorczości nie oznacza jednak tylko analizowania statystyk dotyczących pojawiających się lub znikających z rynku firm, czy przedstawiania raportów opisujących otoczenie przedsiębiorstw. W takim podejściu przedsiębiorczość opisywana jest jedynie od strony rezultatów, tym samym nie wnikając w istotę procesów przedsiębiorczych. Taka perspektywa uniemożliwia rozwój nauki mającej na celu zrozumienie tych procesów i dalsze wykorzystanie wiedzy w kształtowaniu postaw i kompetencji przedsiębiorczych. Przedsiębiorczość nie rozpoczyna się z chwilą podjęcia decyzji o prowadzeniu działalności, lecz z chwilą pojawienia się pomysłu w umyśle przedsiębiorcy. Przedsiębiorczość jako nauka sięga do wcześniejszych etapów, stara się dotrzeć do mechanizmów sprawiających, że powstają nowe firmy i wytłumaczyć zachowanie, myślenie i procesy podejmowania decyzji przedsiębiorców. Rezultaty przedsiębiorczości są oczywiste – to powstała firma czy wdrożone przedsięwzięcie. Jej determinanty i przebieg są już mniej rozpoznane. Zainteresowaniem przedsiębiorczości jako nauki cieszy się zatem proces poprzedzający fizyczną kreację firmy. W dużym stopniu przedsiębiorczość jako nauka opiera się na analizie zachowań przedsiębiorczych, procesów myślowych zachodzących u przedsiębiorców, ale także analizie ich emocji, czy impulsów nimi rządzących. Stara się rozszyfrować dlaczego i w jaki sposób niektórzy z nas podejmują się przedsięwzięć przedsiębiorczych, a inni nie. Rozpracowuje intencje przedsiębiorców i czynniki je kształtujące. Współczesna przedsiębiorczość zajmuje się procesami przedsiębiorczymi, czyli procesami emergencji i kreacji. W tym sensie przedsiębiorczość jest fascynująca –  opisuje tworzenie się czegoś, co wcześniej nie istniało.

Czym jest „humanistyczny” aspekt przedsiębiorczości?

Jest to nurt przedsiębiorczości, który zakłada, że przedsiębiorczość to ważny element ludzkiej egzystencji Skupia się na intencjach przedsiębiorcy, na jego sposobach identyfikacji pomysłów na biznes, rozważaniu silnych i słabych stron tego pomysłu, a następnie ich wdrożeniu. W centrum uwagi stawia przedsiębiorcę. W tym nurcie uwaga skupiona jest na wszystkich mechanizmach poprzedzających zrealizowany pomysł. Pod uwagę brane są determinanty, które wyjaśniają podjęcie decyzji o własnym biznesie. Dlatego współczesne badania nad przedsiębiorczością mają charakter interdyscyplinarny – wykorzystują wiedzę nie tylko z zakresu ekonomii czy zarządzania, ale w istotny sposób również czerpią z psychologii, socjologii, czy filozofii.

Jakie są najczęstsze powody otworzenia własnej działalności gospodarczej?

Metodologia Global Entrepreneurship Monitor (GEM) wyróżnia przedsiębiorczość opartą na realizacji pojawiających się szans czy sposobności przedsiębiorczych oraz przedsiębiorczość będącą wynikiem konieczności. Przedsiębiorca realizujący swoje pomysły w wyniku identyfikacji sposobności przedsiębiorczej (ang. entrepreneurial opportunity) to osoba, która  wdraża koncepcję biznesową z przekonaniem o jej atrakcyjności, wyjątkowości  i wysokiej szansie powodzenia. Często pomysł jest związany z pasją, hobby przedsiębiorcy, chęcią realizacji siebie, czy chęcią kreowania rzeczywistości. Z kolei przedsiębiorca realizujący swoje pomysły w wyniku konieczności, najczęściej o charakterze ekonomicznym (ang. necessity), kieruje się przede wszystkim chęcią zapewnienia sobie pracy i wynagrodzenia. Najczęściej nie może znaleźć zatrudnienia na rynku pracy, jest bezrobotny. Otwarcie firmy jest  strategią przetrwania.

Skoro są różne motywacje zakładania działalności gospodarczej, to pewnie różne są także losy tych przedsiębiorców?

Zdecydowanie tak. Wszelkie badania wskazują, że przedsiębiorczość wynikająca z realizacji pojawiających się szans, daje duże lepsze rezultaty. Natomiast osoby, które zakładają działalność z konieczności mają także w przyszłości mniejsze szanse na przetrwanie, takim osobom brakuje pasji i zaangażowania, a także dobrego planu działania.

Jakie cechy powinien posiadać dobry przedsiębiorca? Jaki jest profil osobowościowy przedsiębiorcy?

Przedsiębiorczość dotyczy specyficznego zachowania, czy inaczej zespołu kompetencji pomagających w sposób świadomy i intencyjny przemienić pomysł we wdrożoną koncepcję biznesową.

Po pierwsze przedsiębiorcą może być każdy. Bez względu na wiek, płeć, wykształcenie, a nawet zasoby finansowe. Pamiętajmy, że przedsiębiorcą jest zarówno Bill Gates, jak i właścicielka kwiaciarni w małym mieście. Najważniejsze są na pewno pomysł i intencje przedsiębiorcze, które sprawią, że będziemy chcieli ten pomysł realizować. Choć współczesne badania nie są ukierunkowane na tworzenie profilu osobowościowego przedsiębiorcy, spróbujmy je zebrać. Na pewno będą to takie cechy jak: kreatywność, odwaga, niezależność, umiejętność pracy w warunkach ryzyka i niepewności, ale również ważny jest upór, pewność siebie czy wiara w realizowane przedsięwzięcie. Duże znaczenie ma umiejętność budowania relacji międzyludzkich. Nie zapominajmy też o wiedzy, a tak naprawdę umiejętności jej wykorzystania do realizacji celów.

Czy można mówić o przedsiębiorczości w kontekście gospodarek poszczególnych krajów?

Tak. Przedsiębiorczość rozwija się gdy wspierana jest przez rządy gospodarek i zależy od warunków makroekonomicznych i prawnych danego kraju. Istnieje wiele opracowań naukowych opisujących przedsiębiorczość poszczególnych krajów. Przykładem jest wspomniany wcześniej Global Entrepreneurship Monitor – czyli coroczne raporty dotyczące aktywności przedsiębiorczości krajów. W metodologii GEM wykorzystywany jest wskaźnik TEA, mierzący ogólną aktywność w podejmowaniu przedsięwzięć gospodarczych. Dla Polski wynosi on 9,2% (przeciętna europejska  to 7,8%).

A więc Polska wypada dobrze na tle innych krajów?

Najogólniej mówiąc – coraz lepiej. Dla przykładu w rankingu Doing Business 2016 Polska zajmuje 25 pozycję na 189 przebadanych krajów (w czołówce znajdują się kraje takie jak Singapur, Nowa Zelandia, Dania i Korea Południowa). W porównaniu z 2015 rokiem awansowaliśmy o 3 miejsca w rankingu. Proszę jednak zwrócić uwagę, że w 2009 roku Polska była na 76. miejscu. Nasz awans w rankingu to ogromy sukces. Na rozwój przedsiębiorczości  w ostatnim roku wpłynęły m.in. większa łatwość w podłączeniu się do sieci energetycznej, czy łatwość płacenia podatków.

Czy pojęcie przedsiębiorczości odnosi się wyłącznie do małych i średnich przedsiębiorstw?

Tak najczęściej przedsiębiorczość jest kojarzona. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa to ponad 99% ogólnej liczby firm działających w Polsce, jak również większości gospodarek europejskich. Jednak przedsiębiorczość rozumiana jest coraz szerzej. Małe czy średnie firmy są jednym z kontekstów, w ramach których przedsiębiorczość jest realizowana. Przedsiębiorczość może istnieć w formie przedsiębiorczości korporacyjnej (ang. corporate entrepreneurship). Przedsiębiorczość korporacyjna oznacza praktykę zarządzania korporacją, polegającą na podejmowaniu ryzyka czy wprowadzaniu innowacji, określoną kompetencjami tradycyjnie zarezerwowanymi dla przedsiębiorców.

Co można uznać za silne i za słabe strony MSP?

Przedsiębiorczość nie rozpoczyna się z chwilą podjęcia decyzji o prowadzeniu działalności, lecz z chwilą pojawienia się pomysłu w umyśle przedsiębiorcy.

Rozpatrując MSP z punktu widzenia całej gospodarki należy podkreślić ich udział w tworzeniu PKB, zatrudnienia, eksportu, czyli podstawowych kategorii makroekonomicznych. To kręgosłup wszystkich gospodarek świata. Rozpatrując MSP z punktu widzenia pojedynczej firmy, do ich najmocniejszych stron należą: wysoka elastyczność działania i łatwość adaptacji do szybko zmieniających się warunków rynkowych. Słabością jest wciąż niski poziom współpracy z zagranicą i niska innowacyjność. Częściej imitujemy rozwiązania z zagranicy, niż staramy się wcielać nowe i własne pomysły w życie. Dzięki priorytetowej roli  innowacyjności w biznesie sytuacja powoli zmienia się. Wciąż jednak daleko nam do liderów, takich jak na przykład Finlandia.

Skoro przedsiębiorczość jest tak ważna, czy można jej nauczać?

Ostatnie lata przyniosły aksjomat, elementarny z punktu widzenia dyskusji o edukacji z zakresu przedsiębiorczości. Przyjmuje się, że przedsiębiorczości i bycia przedsiębiorczym można się nauczyć. W znanym sporze „nature versus nurture” kształcenie wygrywa z naturą. Coraz powszechniej akceptuje się, że cechy przedsiębiorcze nie muszą być wrodzone, lecz mogą być rozwijane w rezultacie procesów uczenia się. Co ciekawe, tradycja nauczania przedsiębiorczości jako dyscypliny akademickiej nie jest długa. Pierwsze programy nauczania przedsiębiorczości na Uniwersytecie Harvarda powstały w latach 40. XX wieku, ale ich prawdziwa ekspansja nastąpiła dopiero w latach 80. – najpierw w USA, a następnie w krajach Europy Zachodniej. W Polsce przedsiębiorczość nauczana jest dopiero od kilkunastu lat. To bardzo dynamicznie rozwijająca się gałąź edukacji.

Obecnie w nauczaniu przedsiębiorczości kładzie się nacisk na działania (action-based learning), a tak naprawdę na zbieranie doświadczeń przedsiębiorczych (experience-based entrepreneruship). Akademickie nauczanie przedsiębiorczości wychodzi również coraz częściej poza mury uczelni. Ważny jest kontakt z przedsiębiorcami, instytucjami wsparcia. Celem edukacji z zakresu przedsiębiorczości jest pobudzenie działania i myślenia przedsiębiorczego u studentów.

Jak przedsiębiorczość nauczana jest na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym?

Opowiem o moich zajęciach. Obok klasycznych zajęć, np. z zakresu pisania biznes planu, w ramach zajęć do wyboru studenci mogą zdecydować się na zajęcia bardziej teoretyczne  „Entrepreneurship in theory and practice” lub bardziej praktyczne „From an idea to the successful business venture”. Podczas tych pierwszych studenci zapoznają się ze współczesnymi nurtami przedsiębiorczości i metodologią z zakresu badań nad przedsiębiorczością oraz  studiują konkretne przypadki przedsiębiorców, którzy odnieśli sukces. W tym celu oglądają stworzone przeze mnie filmiki obrazujące etapy procesu myślowego przedsiębiorców – od pomysłu do jego wdrożenia. Na zajęciach z przewagą praktyki studenci uczestniczą w konkursie, tzw. „pitch competition”, w którym w bardzo ograniczonym czasie muszą przedstawić swój pomysł na biznes i zaciekawić potencjalnych odbiorców. Ważnym elementem edukacji z zakresu przedsiębiorczości jest to by, działaniom towarzyszyła refleksja. Zadaniem studentów jest  m.in. pisanie esejów, w których dzielą się przemyśleniami pojawiającymi się w toku zajęć z przedsiębiorczości.

Kompetencji i myślenia przedsiębiorczego warto się uczyć i można się nauczyć, ale na pewno nie każdy zostanie przedsiębiorcą.  Staram się jednak, by każdy z moich studentów rozważył opcję zostania przedsiębiorcą i traktował ją jako atrakcyjną  i równorzędną z innymi ścieżkami rozwoju i kariery zawodowej.

Następny Post

Poprzedni Post

© 2017 Po Wykładzie

Uniwersytet Łódzki

„Po wykładzie” to cykl popularnonaukowych wywiadów z wykładowcami z Uniwersytetu Łódzkiego oraz rozmów z doktorantami, kołami naukowymi i studentami.